Świętujmy 100 Rocznicę Odzyskania Niepodległości przez Polskę!

Historia szkoły

„Działo się na posiedzeniu

Sądu Gminnego w Woli Kazubowej

dnia 27 lutego/11marca 1869 roku

 

            W dniu wyżej wymienionym na zebraniu gminnym Ławnicy i Sołtysi wraz  z przybranymi włościanami zauważyli    i uchwalili, aby nową Szkołę założyć we wsi i Gminie Górki w powiecie  Łodzińskim, a zatem pozostało wydzielone przez Komunię Włościańską w ilości gruntu mórg 10 na utrzymanie nowo założonej szkoły. Przeto zobowiązani włościanie na dzisiejszym naradzeniu się przyrzekli, że o ile ich możności będą opłacać na utrzymanie szkoły z jednej morgi po kopiejek 10. Po obliczeniu sumy z takiej okładki będzie rubli 101 kopiejek 30. Zauważyli włościanie, że ta nowa suma jest niedostateczną na utrzymanie szkoły z powodu ich niezamożności. Przeto upraszają i deklarują się o zapomogę u rządu,        w pierwszych dziesięciu latach w połowie drugiej Rb 109. Ogólna suma na utrzymanie Szkoły Elementarnej we wsi Górkach wynosić będzie Rb 210 na każdy rok, gdyż dzieci będzie uczęszczać do szkoły przeszło sześćdziesiąt. Po upływie dziesięciu lat dalej deklarują się Stowarzyszeni Szkoły Elementarnej we wsi Górkach opłacać całą sumę, jaka teraz wynosi na utrzymanie szkoły.

Po drugie dopraszają się Jaśnie Wielmożnego Dyrektora wszyscy stowarzyszeni  o nadanie drzewa na opał do szkoły           z lasów rządowych, które są rozległe. Drzewo to zobowiązują się Stowarzyszeni zwieźć bezpłatnie do Szkoły Elementarnej we wsi Górki. (…)

… Na tym niniejszy protokół Uchwały Gminnej po przeczytaniu głośnym            i zrozumieniu przez Ławników Gminnych, Sołtysów i przybranych Stowarzyszonych mających prawo do obrad gminnych, wraz z Wójtem Gminy podpisany został. –”

 

            Tak rozpoczyna się historia obecnej Szkoły Podstawowej w Górkach Dużych, gmina Tuszyn, powiat łódzki-wschodni. Powyższy cytat pochodzi z protokołu zebrania gminnego, na którym podjęto uchwałę o założeniu nowej szkoły we wsi i gminie Górki. Było to postępowanie zgodne z ukazem carskim z 11 XI 1864 roku o szkołach elementarnych.Gmina Górki należała wówczas do Guberni Piotrkowskiej. Sprawami szkolnymi zajmowała się na tym terenie Łódzka Dyrekcja Szkolna.

         Władze szkolne ustosunkowały się pozytywnie do włościańskiej uchwały. Przyznano także zapomogę rządową w wysokości 100 rubli rocznie. Nowa placówka oświatowa rozpoczęła działalność jako

 

Katolicka Gminna Szkoła Początkowa

                                          w Górkach, gmina Górki                            

Łódzkiej Dyrekcji Szkolnej Guberni Piotrkowskiej.

 

    

 

     Nominację na pierwszego nauczyciela tej szkoły otrzymał w dniu 04.06.1869r. roku Iwan Karol Budkiewicz, z pensją 180 rubli rocznie. Pracę rozpoczął 9 IX 1969 roku. Dokonano także pierwszych zakupów do nowej szkoły. Wyposażono ją przede wszystkim w portret cara Imperatora. Zajęcia szkolne rozpoczynały się odśpiewaniem hymnu na jego cześć. Pomieszczenie szkolne wynajęto w folwarku Władysławów. Wkrótce okazało się ono niewygodnym, gdyż było zbyt ciasne i zbyt drogie. W raporcie do władz szkolnych we wrześniu 1870 roku pisano, że „szkoła    i mieszkanie nauczyciela znajdują się w jednym pomieszczeniu, za które właściciel żąda 25 rubli czynszu rocznie”.

W październiku 1870 roku nastąpiła zmiana nauczyciela. Został nim Henryk Rżewski.

         Na kolejnym zebraniu gminnym w dniu 22.04.1871 roku stowarzyszeni włościanie podjęli uchwałę o wybudowaniu nowego budynku z przeznaczeniem na szkołę. Powołano Komitet Budowy Szkoły, w skład którego weszli przedstawiciele wszystkich wsi – po dwóch z Górek Dużych, Górek Małych, Woli Kazubowej  i Tążew. Przeprowadzono zbiórkę pieniędzy. Budowę rozpoczęto w maju 1871 roku we wsi Górki, w tzw. „średnim punkcie”. Na czas budowy (do 1 X 1871 roku) wynajęto dwie izby u byłego wójta gminy, Sylwestra Smolińskiego w Tążewach.

         28 sierpnia 1871 roku ówczesny wójt Jakub Sar donosił naczelnikowi Łódzkiej Dyrekcji Szkolnej o zakończeniu budowy. Nowy „dom szkolny” był czteroizbowy, drewniany, kryty słomą, stanął w miejscu, gdzie dziś znajduje się ogród szkolny.

 

Szkoła elementarna w Górkach miała swój własny budynek! Był rok 1871!

 

            W roku 1873 szkoła była wizytowana przez przedstawiciela Łódzkiej Dyrekcji Szkolnej. Badano wyniki nauczania z takich przedmiotów jak: j. rosyjski, arytmetyka, geografia, kaligrafia, historia powszechna, religia (tzw. zakon boży),   j. polski.

W roku 1878 do szkoły uczęszczało 53 uczniów: 31 chłopców i 22 dziewczęta. W szkolnej bibliotece znajdowało się 45 książek. Od 1879 roku nazwa szkoły brzmiała:

Jednoklasowa Gminna Początkowa

Szkoła Ogólna.

Często zmieniano nauczycieli. Pojawiają się następujące nazwiska:

1878 – nauczycielka Aleksandra Łotwiemiłowiena

1879 – nauczyciel Jasir Olszowski

1891 – nauczyciel Adolf Brzeziński

1892 – nauczyciel Grzegorz Dajlibo

1894 – nauczyciel Laurenty Kajrunatij

1898 – Stanisław Wosik

        

         Formą ekwiwalentu za pracę nauczycieli była możliwość użytkowania przez nich tzw. gruntów szkolnych (przeznaczonych przez społeczność wiejską na utrzymanie szkoły).

Do przechowywania zebranych płodów wzniesiono na placu szkolnym w Górkach, prawdopodobnie pod koniec XIX wieku drewnianą stodółkę.

        

         Podczas rewolucji 1905 – 1907 r. na ziemiach polskich doszło do strajku i bojkotu rządowych szkół rosyjskich. Wydarzenia te nie ominęły szkoły w Górkach. Strajk powszechny o polską szkołę i wykładowy język polski odbył się tu 25 X 1905 roku.

         W czerwcu 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Przerwa spowodowana działaniami wojennymi w szkole w Górkach trwała tylko jeden rok szkolny 1914/15.  24 VIII 1915 roku generał Hindenburg wydał rozporządzenie, w którym czytamy: „Administracja cywilna w Polsce po lewej stronie Wisły jest najwyższą władzą nadzorczą i kieruje wszelkimi sprawami szkolnymi i wychowawczymi przez ustanowione w tym celu szkolne władze nadzorcze”. Powoli powstawały warunki do oficjalnego przejęcia spraw szkolnych w ręce polskie. W październiku 1916 roku powstała Rada Szkolna Krajowa. W listopadzie tegoż roku Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego i ustanowiona przez nią Komisja przejściowa uchwaliły „Przepisy tymczasowe o szkołach elementarnych  w Królestwie Polskim”.

Przepisy owe otrzymały moc obowiązującą od 1 X 1917 roku – obejmowały całość zagadnień szkolnych i stwarzały szkic organizacyjny szkolnictwa elementarnego  w Królestwie Polskim. Kierownictwo i zwierzchni nadzór nad szkołami elementarnymi sprawował Dyrektor Departamentu Wyznań Religijnych  i Oświecenia Publicznego. Dla celów administracyjnych i gospodarczych          w zakresie szkół elementarnych utworzono okręgi szkolne, które pokrywały się  z podziałem administracyjnym na powiaty. Wśród nich jest wymieniony okręg szkolny na powiat łódzki ziemski. 03.01.1918 r. dekret Rady Regencyjnej o sprawowaniu rządów wśród nowopowstałych ministerstw wymienia Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W sierpniu 1919 roku przywrócono przedwojenny podział administracyjny – znowu zaistniał powiat łódzki.  Na mocy ustawy z 4 VI 1920 roku o tymczasowym ustroju władz szkolnych powołano inspektorów szkolnych. Inspektor Szkolny Powiatowy był podległy Kuratorowi.    W sierpniu 1921 roku utworzono Okręg Szkolny Łódzki. Od 1 IX 1932 roku województwo łódzkie w zakresie spraw szkolnych zostało włączone do Okręgu Szkolnego Warszawskiego z siedzibą Kuratora  w Warszawie. Kuratorium Okręgu Szkolnego Łódzkiego zostało zniesione.

         Na tym tle wydarzeń historycznych funkcjonowała szkoła elementarna w Górkach Dużych. Od września 1915 roku nauczycielką tej szkoły była Domicela Wosik – do roku 1925.

Oto liczba uczniów uczęszczających na zajęcia:

         1917r. – 86

         1918r. – 95

         1919r. – 90

         1920r. – 87

         1921r. – 92

         1922r. – 90

         1923r. – 104

         1924r. – 96

         1925r. – 82

 

         Niestety, pogarszały się warunki nauki w starym już budynku szkolnym. Było ciasno, nauka odbywała się na dwie zmiany: do południa oddział III i IV, po południu I i II. W zimie w pomieszczeniach było bardzo zimno, zniszczeniu uległy ściany i podłoga.

Na początku lat 20-tych ub. wieku na placu szkolnym wybudowano obórkę   z kamienia, aby nauczyciele dzierżawiący grunty szkolne mieli gdzie trzymać żywy inwentarz.

         W latach 1925 – 27 pracowali tu następujący nauczyciele: Ladra, Włodarczyk, Hauczkowa. 01.01.1928 roku przeniesiono z Garbowa do Górek Walentego Jędrzejewskiego. Od 1 VIII 1928 roku został on mianowany kierownikiem tejże szkoły, wówczas 2-klasowej. Mieszkał tu i pracował z żoną Cecylią.

         Ze względu na zły stan techniczny budynku szkolnego, z dniem 1 sierpnia 1932 roku szkołę zamknięto (na mocy decyzji Inspektora Szkolnego powiatu łódzkiego). W kolejnym roku szkolnym 1932/33 zajęcia szkolne nie odbywały się.

        

         Wobec nacisków społeczności lokalnej Dozór Szkolny Gminy Kruszów decyduje się na wynajęcie izby szkolnej w prywatnym mieszkaniu pana Zbrocha, gospodarza sąsiadującego z gruntem szkolnym.

1 VIII 1933 roku powiatowe władze szkolne obniżają stopień organizacyjny szkoły do szkoły jednoklasowej. Jednocześnie na stanowisko nauczyciela tejże szkoły nominację otrzymuje pan

Franciszek Kujawiński,

który przybywa do Górek również 1 VIII 1933 roku.

 

Jedna izba szkolna była zbyt ciasna, aby pomieścili się w niej wszyscy uczniowie. Nauka trwała prawie cały dzień. Od września 1935 roku wynajęto drugą izbę szkolną u pani Wojny. Zatrudnienie otrzymuje drugi nauczyciel, Piotr Szczepaniak. Ponownie podniesiono stopień organizacyjny szkoły. Obowiązki kierownika publicznej szkoły powszechnej 2-klasowej w Górkach Dużych, gmina Kruszów powierzono Franciszkowi Kujawińskiemu – z dniem 1 IX 1935 roku.

        

     Tymczasem trwały starania społeczności lokalnej o wybudowaniu nowej szkoły (stary budynek wydzierżawiono na sklep, a w roku 1936 sprzedano Niemcowi o nazwisku Helwig z Tuszyna). 12.12.1934 roku na zebraniu Rady Gromadzkiej postanowiono przekazać nieruchomości szkolne na własność gminy  z zastrzeżeniem, że pieniądze otrzymane ze sprzedaży tych nieruchomości będą przeznaczone na budowę szkoły powszechnej we wsi Górki Duże. Zarząd Gminy Kruszów wystąpił o pożyczkę na budowę do Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych. Dokonano niezbędnych pomiarów geodezyjnych i regulacji prawnych w zakresie ustalenia właściwych granic placu szkolnego. Okazało się, że grunty szkolne są bardziej rozległe niż to wynikało    z dotychczasowego stanu. Po ustaleniu granic okazało się, że studnia, która znajdowała się w podwórku sąsiada (gospodarza Ostrowskiego), jest właściwie na placu szkolnym. Podobnie inne budynki (dom młynarza Baranowskiego, stodoła) właściciele musieli usunąć z placu szkolnego.

W roku 1936 przystąpiono do budowy, a nowy rok szkolny 1937/38 rozpoczęto w nowej szkole.

Publiczna Szkoła Powszechna w Górkach Dużych

znowu miała swój własny budynek!

Był wrzesień 1937 roku.

 

            1 września 1939 roku nie rozpoczął się kolejny rok szkolny. Oficjalnie szkoła została zamknięta przez okupanta 10 stycznia 1940 roku. Władze niemieckie urządziły w niej kwaterę wojskowej służby łączności. Po wysiedleniu Polaków do Górek sprowadzono Niemców z Besarabii i Wołynia. Wojsko opuściło szkołę  i przeniosło swoją kwaterę na Zielonkę. Do szkoły przyszedł niemiecki nauczyciel, który uczył dzieci Niemców osiedlonych w Górkach Dużych, Górkach Małych, Szczukwinie i Jutroszewie. Ów nauczyciel był także naczelnikiem miejscowej straży pożarnej, do której należeli głównie Polacy.

         Tak było do wyzwolenia, czyli do stycznia 1945 roku. W końcu stycznia wrócił do Górek Franciszek Kujawiński i przystąpił do prac organizacyjnych nad uruchomieniem zajęć szkolnych  po przerwie wojennej. Nastąpiło to w marcu 1945 roku. Polacy wracali z wygnania, w szkole przybywało dzieci. W roku 1951 przybyła druga siła nauczycielska w osobie Julii Koniecznej. W roku 1953 podniesiono stopień organizacyjny szkoły. Było 7 klas, w których uczyło się 85 uczniów. Szybko okazało się, że szkoła ma zbyt mało izb lekcyjnych. Uruchomiono zajęcia w budynku byłego dworu w Górkach Małych. Zatrudniono jeszcze dwie nauczycielki: J. Różalską i D. Barylską. Kierownikiem szkoły był w dalszym ciągu F. Kujawiński. Jego staraniem szkoła uzyskała Komitet Opiekuńczy – zostały nim Zakłady Niciarniane im. H. Sawickiej w Łodzi.

         Po wizytacji 23.04.1963 roku władze szkolne zaleciły przenieść klasy VI i VII do budynku głównego, gdyż budynek „we dworze” nie nadawał się do użytku ze względu na zły stan techniczny zagrażający bezpieczeństwu dzieci.

Od stycznia 1964 roku tradycją szkoły stało się organizowanie przedstawień w sali OSP – choinek noworocznych, zabaw karnawałowych dla dzieci, innych imprez okolicznościowych. W szkole działała drużyna ZHP i Koło Turystyczne.

15.04.1964 roku uruchomiono punkt biblioteczny w Górkach Małych. Dzięki współpracy kierownictwa szkoły i Komitetu Rodzicielskiego przebudowano izby lekcyjne i podjęto pierwsze prace nad rozbudową szkoły (przygotowanie dokumentacji).

Od roku szkolnego 1966/67 wszystkie klasy mieściły się w jednym budynku. Był to pierwszy rok wprowadzenia klasy ósmej – początkowo była ona dobrowolna –            w Górkach zdecydowali się na nią rodzice 3 uczniów.

         W roku 1965 – po 32 latach – nastąpiła zmiana na stanowisku kierownika szkoły. F. Kujawińskiego, który w dalszym ciągu pozostał w tej szkole jako nauczyciel, zastąpiła I. Szałkowska. Później kierownicy zmieniali się bardzo często. W latach 1968 – 69 funkcję tę pełniła H. Gajda, 1969/70 Piotr Zawicki, 1970 – 73 Mieczysław Lewandowski.

         W roku 1966 utworzono Komitet Rozbudowy Szkoły, do którego należeli m.in.: W. Zielińska, J. Wojna, T. Michaś, J. Maślanka, J. Paturaj, F. Frączkowski,  M. Polak.

Główne prace budowlane trwały w latach 1968 – 70. Przydziały na materiały uzyskiwano od władz gminnych – dużą pomoc okazał przewodniczący Rady F. Miksa. Wszelkie prace związane z budową organizowali mieszkańcy lub wykonywali je sami w czynie społecznym. Dzięki temu

5.01.1971 roku

nastąpiła przeprowadzka do nowego budynku (skrzydło południowe). Wiosną 1971 roku urządzono łazienki. W 1973 roku przeprowadzono kanalizację i malowanie budynku szkolnego.

Lata 1973 – 75 to okres, kiedy dyrektorem szkoły był Kazimierz Ludziejewski. Luty 1975 – kolejna zmiana, stanowisko to objął Zenon Gajda. W szkole uczyło się 115 uczniów, nastąpiła likwidacja klas łączonych.

Od roku szkolnego 1978/79 dyrektorem była Marta Słowińska, do 1985, od 1985/86 na stanowisku tym pracuje Barbara Pietras.

         Na początku lat osiemdziesiątych otynkowano północne i zachodnie elewacje starej i nowej części budynku szkolnego. W roku 1985 dzięki staraniom ówczesnego kierownictwa i pozyskaniu sponsorów (OZTiMD, p. Piasecki) zostało założone centralne ogrzewanie. Z izb lekcyjnych i korytarza szkolnego zniknęły piece węglowe!

         Mijały kolejne lata. W starej części budynku dokonywano przebudowy  i modernizacji. Wszystko po to, aby poprawić warunku nauki i pracy. Wolne mieszkania nauczycielskie adaptowano na izby lekcyjne. Wymieniano podłogi, malowano klasy i korytarz. Szkoła wzbogaciła się o nowe pomoce naukowe i sprzęt RTV. Nauka odbywa się w siedmiu salach lekcyjnych i pracowni komputerowej. Dzieci uczą się w kl. I – VI i oddziale przedszkolnym - od lutego 1991 roku.

         Ważnym elementem pracy szkoły jest jej działalność wychowawcza, kształtowanie postaw patriotycznych, kultywowanie tradycji, uświadamianie znaczenia historii własnej, szkoły i regionu.

         W latach dziewięćdziesiątych nauczyciel Mariusz Szmigiel przypadkowo odnalazł ukryte na strychu starej części szkoły przedwojenne dokumenty szkolne wraz z kawałkiem kredy i biało-czerwoną flagą. Zostały one zgromadzone  i schowane w obliczu działań wojennych przez ówczesnego kierownika Franciszka Kujawińskiego. Odnalezione stały się cennym źródłem informacji o historii i przeszłości naszej szkoły. Dzięki nim było wiadomo, kiedy wybudowano starszą część szkoły. Na rok 2002 przypada 65 rocznica tego wydarzenia. Zrodził się pomysł obchodów święta szkoły, nadania szkole imienia i ufundowania sztandaru.

Pomysł zyskał aprobatę rodziców i od października 2001 roku rozpoczęły się przygotowania. W trakcie prac nad historią szkoły okazało się, że została założona  w 1869 roku! Zatem na rok 2002 przypada jej 133-lecie!

         Aby dokonać wyboru patrona zwrócono się z ankietą do rodziców. Jej wyniki były jednoznaczne. Na 70 ankietowanych 58 opowiedziało się za Franciszkiem Kujawińskim, 5 za Marią Konopnicką, inni kandydaci nie uzyskali aprobaty.

22 marca 2002 roku Rada Szkoły przy Szkole Podstawowej w Górkach Dużych złożyła wniosek  do Zarządu Miejskiego w Tuszynie o nadanie imienia Franciszka Kujawińskiego. Rada Miejska przychyliła się do wniosku i podjęła stosowną uchwałę na sesji w dniu 26 kwietnia 2002 roku.

 

         Równocześnie trwały starania o pozyskanie środków na zakup sztandaru. Na specjalny apel odpowiedzieli absolwenci szkoły, rodzice uczniów i cała społeczność lokalna – mieszkańcy wsi Górki Duże, Górki Małe, Jutroszew, Wola Kazubowa, Dylew.

 

        

         Dzięki staraniom i wielkiemu zaangażowaniu całej społeczności szkolnej stała się możliwa uroczystość poświęcenia sztandaru i nadania naszej szkole imienia Franciszka Kujawińskiego, która odbyła się

 

15 – 16 czerwca 2002 roku[1].

 

 

   Od tamtej pory szkoła zmienia swoje oblicze. Działa przedszkole, w którym dzieci uczą się i bawią w dwóch grupach. Przybywa pomocy dydaktycznych, bierzemy udział w projektach zewnętrznych podnoszących efektywność kształcenia. Jednak wciąż brakuje sali gimnastycznej...

 

 



[1] Tekst na podstawie zapisów w „Złotej Księdze” poświęconej historii szkoły opr. przez Mirosławę Wojna w r. 2002.

 

WIARYGODNA SZKOŁA